شناخت در قلمروی اندیشه ها

انواع رابطه عملی ذهن با موضوع در پدیده شناخت

 

مقصود از این نوع شناخت ها، فعالیت های خود ذهن است، نه ارتباط محض با خارج كه جنبه انعكاسی دارد. ذهن پس از ارتباط با واقعیات، یك سلسله فعالیت هایی را بر روی واقعیات انجام می دهد كه در این جا این نوع فعالیت های ذهن مورد بررسی قرار می گیرد. میان این نوع فعالیت های ذهن با فعالیت انعكاسی ذهن، سه فرق عمده وجود دارد:

الف- فعالیت های غیرانعكاسی ذهن، عمومآ آگاهانه است.

ب - عامل درونی فعالیت های غیرانعكاسی از نظر علمی تاكنون مشخص نشده است.

ج - هنگامی كه فعالیت های غیرانعكاسی آگاهانه صورت می گیرد، هدف گیری قطعی و ضروری است.

 

 

فعالیت های ذهن

1- تصدیق : در این نوع فعالیت ذهنی، میان تصورها ارتباط برقرار می شود. مانند قضیه كروی بودن خورشید. در این قضیه با چند واحد روبه رو هستیم:

الف - خورشید ب - كروی بودن ج - رابطه میان خورشید و كروی بودن، حكم یا اذعان به وجود رابطه میان موضوع و محمول.

در این جا دو نوع عمل ذهنی وجود دارد:

 

* رابطه میان موضوع و محمول در خارج وجود ندارد.

* اذعان یا حكم به وجود رابطه میان موضوع و محمول ذهنی است.

2- تصدیق با واحدهای تجریدی : واحدها یا اجزای این نوع تصدیق، مفاهیم تجریدشده هستند. مانند قضایای ریاضی كه از اعداد و علامات تشكیل می شوند، قضایای ریاضی انعكاس محض از نمودهای عینی نیستند.

3- تجرید : عبارت است از حذف و الغای مشخصات یك هویت، مانند دایره كلی یا انسان كلی. هنگامی كه می گوییم: انسان حیوان ناطق است، همه اجزای این قضیه مفاهیمی تجریدی هستند كه ناشی از حذف خصوصیات و مشخصات عینی می باشد.

4- تذكر (یادآوری): عبارت است از جستجوی محتویات حافظه یا ضمیر ناخودآگاه انسان برای استخراج اموری كه در گذشته وارد درون انسان شده و ذخیره گشته است. این عمل ذهنی، یك پدیده شگفت انگیز است كه دارای عناصر زیر می باشد:

الف - عناصر ذخیره شده در حافظه یا ضمیر ناخودآگاه.

ب - انگیزه استخراج و بهره برداری از عناصر، مورد نظر.

ب - انگیزه استخراج و بهره برداری از عناصر، مورد نظر.

 

به نظر می رسد، قدرت و ضعف نیروی یادآوری، رابطه مستقیم با زیادی و كمی محتویات حافظه یا ناخودآگاه ندارد. آن چه كه مشاهده و تجربه درباره این پدیده نشان می دهد، این است كه هر واحد كه با اهمیت حیاتی تلقی شده و یا با تأثرات شدیدتر وارد درون شده است، عمل تذكر درباره آن واحدها و تأثرات، قوی و سریع انجام می گیرد.

5 - تحلیل : این فعالیت ذهنی عبارت است از: تجزیه یك مجموعه به اجزاء و واحدهای تشكیل دهنده آن و بررسی آن ها.

6- تركیب : در این نوع فعالیت، ذهن به جمع آوری واحدها و كشف رابطه میان آن ها در یك مجموعه می پردازد.

برخی از فیلسوفان، نظیر راسل به روش تحلیل اهمیت بسیار می دهند و روش خود را "آتمیسم منطقی" می دانند. اما به نظر ما، هم باید به روش تحلیلی توجه كرد و هم به روش تركیبی، زیرا هر دو روش برای شناخت ضرورت دارد.

7- درك برقراری رابطه میان فعالیت های ذهن و موضوع : هر چند گاه فعالیت های ذهنی بدون آگاهی كامل تحقق می پذیرد، ولی چون فعالیت های ذهنی از نوع كارهای هدفدار می باشد، گاه انسان برآن ها آگاهی كامل پیدا می كند و آن فعالیت ها از روی آگاهی تحقق می پذیرد. این آگاهی موجب می شود تا ذهن رابطه میان فعالیت ذهنی و موضوع آن را تنظیم نماید.

8 - تدبر: این اصطلاح مربوط به عاقبت اندیشی و پیش بینی و دقت در غایات است.

كسانی كه در جستجوی حیرت ایده آل هستند، باید به محاسبه واقعیات و رویدادهای آینده بپردازند تا با برقراری رابطه هماهنگ میان گذشته و حال و آینده، در مسیر كمال گام بردارند. تدبر صحیح دارای شرایطی است كه عبارتند از:

الف - تشخیص دقیق اصول و قوانین حیات.

ب - بررسی احتمالات مربوط به رویدادها.

ج - بررسی وقوع حوادث غیرقابل محاسبه.

 

9- هماهنگ سازی : این فعالیت ذهنی عبارت است از: متشكل ساختن منطقی اموری كه فرد را به هدف خود می رسانند. جهت نیل به برخی از اهداف، هماهنگ سازی اجزاء و اركان كارهایی كه شخص باید انجام دهد، ضروری است. هماهنگی میان برخی كارها نیز به قدری اهمیت دارد كه تحقق آن نشانه نبوغ و یا امتیازات فكری فرد است.

10- اندیشه منطقی : میان موقعیتی كه انسان در آن قرار دارد و هدفی كه فرد باید به آن نایل شود، فاصله ای وجود دارد كه سپری كردن آن بدون فعالیت منطقی امكان پذیر نیست. به عبارت دیگر، حركت از مبدأ و طی مسیری كه انسان را به هدف می رساند، تحرك منطقی نامیده می شود. در اندیشه منطقی، انسان به حذف و انتخاب برخی از امور می پردازد.

 

تعداد بازدید: ۲۱۱۲

فرم تماس

آدرس:

فلکه دوم صادقیه - بلوار آیت الله کاشانی - خ حسن آباد - کوچه 4 - پلاک 22 - ایران - تهران

کد پستی: 1481843465
مرکز فروش آثار:
ایمیل: info@ostad-jafari.com
تلفن ثابت: +9821 44091042 +9821 44005453
نمابر: +9821 44070200
حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری است
توسعه و پشتیبانی فنی شرکت توسعه همراه افزار ایرانیان