انسان شناسي از منظري نو

نسبيت اعتدال رواني

 

اعتدال رواني انسان حقيقتي نسبي است، زيرا هر فرد انساني با نظر به مقتضيات محيط اجتماعي، اخلاقي و حقوقي و فرهنگي و تاريخي خود، اعتدال رواني مناسب با خود را دارد كه با ديگران متفاوت است. آلودگي هايي كه سطوح روان را در برمي گيرند، موجب مي شود تا انسان از اعتدال رواني نسبي برخوردار باشد. اگر من انساني بتواند استعدادهاي دروني خود را هماهنگ با يكديگر به جريان بيندازد و ميان آن ها و موجودات عالم بيرون، ارتباط صحيح برقرار كند، از اعتدال نسبي برخوردار خواهد بود. در اين حالت، در قلمرو "انسان آن چنان كه هست"، اعتدال رواني وجود خواهد داشت.

 

مديريت "من" در اين قلمرو بر مبناي صيانت مطلوب خويشتن است. اصل صيانت مطلوب خويشتن، مهم ترين اصل يا هدف اصلي من در مديريت موجوديت انساني مي باشد.

من در حيطه روان دو نوع صيانت خويشتن را مي تواند هدف گيري كند:

 

1- صيانت ذات بر مبناي عوامل جبري. در اين حالت، انسان مانند حيوانات است كه فقط بر مبناي غرايز طبيعي و انگيزه ها و واكنش هاي جبري زندگي مي كند. اعتدال رواني براي اشخاصي كه صيانت ذات را در مجراي عوامل جبري قرار مي دهند، چيزي جز ايجاد هماهنگي ميان غرايز طبيعي و عوامل جبري محيطي نيست. اين نوع اعتدال، يك محصول شبه جبري از مديريت من است كه اگر ميان اجزاي ناآگاه و بي اختيار يك ماشين به وجود بيايد، گفته مي شود اين ماشين كار خود را صحيح انجام مي دهد.

 

2- صيانت ذات بر مبناي رشد استعدادها. گروهي از افراد، استعدادها و نيروها و ابعاد وجودي خود را به اندازه اي خاص به كار مي اندازند. اين قبيل افراد تحت تاثير عوامل جغرافيايي و فرهنگي و حقوقي و سياسي جامعه خود قرار مي گيرند و براي "من"، ايده آل ها و آرمان هايي عالي تر از آن چه شرايط اجتماعي به آن ها ارائه مي دهد، سراغ ندارند تا در صدد تحصيل آن ها برآيند و راه رشد "من" را پيش گيرند. اين قبيل افراد، هر چه را كه مفيد تصور كنند، در راه به دست آوردن آن تلاش مي كنند و امر مفيد نيز براي آن ها چيزي است كه عوامل اجتماعي مطرح مي كند.

 

اگر در اين قبيل محيط هاي اجتماعي، اشخاص شايسته اي باشند كه به اين گروه از افراد تفهيم كنند كه از استعدادها و نيروهاي خود بهتر مي توانند بهره برداري كنند، در مسير رشد و كمال قرار خواهند گرفت.

 

اگر انسان خود را از وضعيت "آن چنان كه هست" به قلمرو "آن چنان كه بايد" برساند، مي تواند از اعتدال رواني بالاتري برخوردار شود. انسان موجودي است كه در نهادش عامل اساسي براي اين سير صعودي وجود دارد. يعني انسان گرايش به بايستگي ها و شايستگي ها را در درون خود دارد.

به دو دليل مي توان ثابت كرد كه در انسان كشش و نيرويي وجود دارد كه موجب مي شود تا انسان از "آن چنان كه هست" به "آن چنان كه بايد" سير كند:

 

الف- وصول انسان هاي بسيار در طول تاريخ به مقام والاي عظمت ها و كمالات. در طول تاريخ، پيامبران، اوليا، حكما و اخلاقيون وارسته اي بوده اند كه خودخواهي ها را كنترل نموده و به مقام انسان كامل نايل شده بودند. اگر تصفيه هاي دروني نمي بود، شخصي مانند ابراهيم خليل(ع) دست به ذبح فرزند خود نمي زد.

 

ب- ضرورت تعليم و تربيت. اگر در نهاد انسان، استعداد ورود به قلمرو "آن چنان كه بايد" نمي بود، پديده تعليم و تربيت در طول تاريخ بي مورد تلقي مي شد، در حالي كه مشاهدات عيني نشان مي دهد كه تعليم و تربيت موجب دگرگوني انسان ها مي شود.

 

عامل اساسي در دگرگوني انسان از "آن چنان كه هست" به "آن چنان كه بايد"، كمال جويي و يا اشتياق جدي به گسترش وجودي بر همه عالم هستي از نظر آشنايي و سلطه بر آن است.

هر انساني كه از سلامت فكري برخوردار باشد، به اين گسترش وجودي علاقه مند است. اعتدالي كه انسان بر اثر رشد و كمال به دست مي آورد، اعتدال حقيقي است. انساني هم كه در مسير رشد و كمال اعتدال پيدا مي كند، همه رويدادها و لحظات هستي را نو مي بيند. به گفته مولوي:

 

تازه مي گير و كهن را مي سپار         كه مر امسالت فزون است از سه پار

جان فشان اي آفتاب معنوي                   مر جهان كهنه را بنما نوي

اي جهان كهنه را تو جان نو                 از تن بي جان و دل افغان شنو

گرچه هر قرني سخن نو آورد                ليك گفت سالفان ياري كند

تا نزايد بخت تو فرزند نو                  خون نگردد شير شيرين، خوش شنو

 

اعتدال دروني در قلمرو "آن چنان كه بايد" بدون توجه به هدف اعلاي حيات و التزام به ارزش هاي اخلاقي امكان پذير نيست. من انساني كه مي خواهد گسترش پيدا كند و با جهان هستي ارتباط صحيح برقرار سازد، بايد در جاذبه هدف اعلاي حيات قرار گيرد و به ارزش ها و صفات عالي انساني اتصاف پيدا كند.

 

خلاصه، اعتدال رواني بدون توجه به فلسفه خلقت و التزام به ارزش هاي الهي، ممكن نيست. تنها در اين صورت است كه استعدادهاي دروني انسان، در ارتباط با عوامل گوناگون هماهنگ خواهند شد و موجبات سلامتي فكر و اعتدال رواني را فراهم خواهند آورد.

تعداد بازدید: ۲۹۴۲

فرم تماس

آدرس:

فلکه دوم صادقیه - بلوار آیت الله کاشانی - خ حسن آباد - کوچه 4 - پلاک 22 - ایران - تهران

کد پستی: 1481843465
مرکز فروش آثار:
ایمیل: info@ostad-jafari.com
تلفن ثابت: +9821 44091042 +9821 44005453
نمابر: +9821 44070200
حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری است
توسعه و پشتیبانی فنی شرکت توسعه همراه افزار ایرانیان