انسان شناسي از منظري نو

مختصات انسان

 

در مباحث انسان شناسي نظريه هاي مختلفي وجود دارد. يكي از اين نظريات مربوط به ديدگاه ماده گراهاست كه معتقدند: انسان يك ماشين منظم است كه در مجراي قوانين طبيعت رو به پيچيدگي نهاده و به تكامل رسيده است. طبق اين نظريه مي بايست انسان را مانند ديگر موجودات جهان مورد بررسي قرار داد، زيرا اين موجود هويتي مجزا از ديگر موجودات ندارد.

 

ميان انسان و ماشين تفاوت هاي بسياري وجود دارد و اين تفاوت نيز تنها در عنصر حيات نيست. انسان داراي ويژگي هاي بسياري است كه هيچ ماشيني از آن ها برخوردار نيست. مختصات انساني از نظر ماهيت و رابطه با ديگران، در مجموع به 232 مختص بالغ مي شود. با ملاحظه تنوع بعضي از اين مختصات، مي توان آن ها را داراي 950 مختص ويژه شمرد. برخي از اين ويژگي ها عبارتند از:

 

1- من انسان 2- آگاهي به من 3- منش كه بيان كننده كيفيت شخصيت است. 4- فعاليت براي تكامل 5- تقويت اراده 6- خود كم بيني 7- خود بزرگ بيني 8- خودآشنايي و خود بيگانگي با هم نوع 9- جهل و ناآشنايي با خود با امكان علم و آشنايي به خود -10 خودباختگي 11- انكار خود 12- وجدان آگاه و نيم آگاه و ناآگاه 13- وجدان اخلاقي با پنجاه نوع فعاليت 14- افتخار و مباهات 15- شهرت پرستي 16- دفاع از خويشتن 17- عقده هاي رواني 18- هيجانات و احساسات و عواطف دروني (متجاوز از صد نوع) 19- درون گرايي و برون گرايي 20- انديشه تحليلي و تركيبي 21- موجوديتي به نام دل با بيش از صد نوع فعاليت 22- روشنفكري و جمود فكري 23- اميد 24- ملامت از يكنواختي كار 25- آرزو 26- انكار 27- ايثار 28- سودجويي 29- آرمانگرايي 30- پرستش و...

 

 

فطرت

 

يكي از بحث هاي مهم انسان شناسي، مسأله فطرت است. مراد از فطرت، خلقت اصلي يا ساختمان وجودي انسان است. اين كه آيا انسان فطرت دارد يا نه، ميان متفكران مورد بحث و گفتگو است. منكرين فطرت، سه دليل براي نفي آن ارائه داده اند:

 

1- نيروها و فعاليت هاي رواني و غريزي و مغزي انسان به وسيله علوم گوناگون مشخص شده، و در ميان آن ها نيرويي به نام فطرت مطرح نشده است.

 

2- اگر انسان فطرت مي داشت، ابعاد وجود آدمي دچار تحول و دگرگوني نمي شد.

 

3- اختلاف در انديشه ها و رفتارهاي فردي و اجتماعي انسان ها، عامل مشتركي به نام فطرت را در ميان انسان ها نفي مي كند.

اگر از فطرت تعريف صحيح ارائه دهيم، اشكالات سه گانه فوق از ميان خواهد رفت. فطرت عبارت است از: جريان طبيعي و قانوني نيروهايي كه در انسان به وجود مي آيد. بنابر اين، براي هر يك از نيروهاي غريزي و مغزي و رواني، فطرتي وجود دارد كه جريان طبيعي و منطقي آن نيز مي باشد.

 

طبق اين تعريف، هر يك از نيروها و استعدادهاي انساني در مسير طبيعي خود، جزيي از فطرت آدمي به شمار مي روند. به عبارت ديگر، جريان قانوني هر يك از استعدادها و نيروهاي انسان، فطرت آن نيرو ناميده مي شود. با اين بيان، مي توان اشكالات سه گانه را كه ذكر آن در بالا رفت، چنين پاسخ گفت:

 

اولا: اين كه مي گويند "در ميان فعاليت هاي غريزي و مغزي و رواني انسان، حقيقي به نام فطرت ديده نمي شود"، قابل انكار نيست، زيرا معتقدين به فطرت نمي خواهند يك حقيقت مستقل رواني يا عضوي را در درون انسان اثبات كنند تا گفته شود چنين حقيقتي وجود ندارد، بلكه هر يك از نيروهاي انسان در جريان طبيعي و قانوني خود، جزيي از فطرت به شمار مي رود.

 

ثانيآ: اشكال دوم نيز كه مي گويد "تحولات و دگرگوني هايي كه در ابعاد وجودي انسان پيدا مي شود، با فطرت سازگار نمي باشد"، با نظر به بقاي اصول ابعاد انساني در مجراي تحولات، درست به نظر نمي رسد. به طور مثال: اصل انديشه يكي از ابعاد وجود انساني است و در مسير تحولاتي كه حيات انسان پيدا مي كند، دگرگون نمي شود، بلكه مواد خام از انديشه يا موضوعاتي كه به انديشه انسان تعلق پيدا مي كند، در معرض تفسير قرار مي گيرند.

 

ثالثآ: اشكال سوم كه "بر مبناي اختلاف انسان ها در انديشه و رفتار فردي و اجتماعي به نفي فطرت مي پردازد"، صحيح به نظر نمي رسد، زيرا اگر بنا باشد كه اختلاف انسان ها ملاك قرار گيرد، نمي بايست ساير ابعاد انسان ها را نيز بپذيريم. مثلا آيا انسان ها در انديشه اختلاف ندارند؟ آيا انسان ها در احساسات و تحرك در برابر انگيزه ها و فعاليت هاي وجداني، اختلاف ندارند؟ آيا مي بايد انديشه و احساسات و وجدان را نفي كرد؟

تعداد بازدید: ۲۹۵۲

فرم تماس

آدرس:

فلکه دوم صادقیه - بلوار آیت الله کاشانی - خ حسن آباد - کوچه 4 - پلاک 22 - ایران - تهران

کد پستی: 1481843465
مرکز فروش آثار:
ایمیل: info@ostad-jafari.com
تلفن ثابت: +9821 44091042 +9821 44005453
نمابر: +9821 44070200
حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری است
توسعه و پشتیبانی فنی شرکت توسعه همراه افزار ایرانیان