انسان شناسي از منظري نو

علل ناكامي انسان شناسي

 

در طول تاريخ، انديشمندان بسياري به شناسايي انسان پرداخته اند و از ديدگاه هاي گوناگون علمي، فلسفي، عرفاني، اخلاقي و ديني انسان را مورد بررسي قرار داده اند. هر چند اين مطالعات به حدي است كه نمي توان گفت بشر درباره شناسايي خويشتن هيچ كاري را انجام نداده است، اما دانشمندان بسياري معتقدند كه بشر با همه تلاشي كه در راه شناسايي خود كرده، هنوز معلومات لازم و كافي را به دست نياورده است. ناكامي هاي بشر در شناخت خويشتن بر اثر عوامل زير بوده است:

 

1- مي دانيم كه واقعيات با يكديگر در ارتباط هستند و وجود مجهولاتي اندك، جهل به همه واقعيات را موجب مي شود. انسان موجودي بسيار پيچيده و داراي استعدادها و ابعاد، گوناگوني است كه بسياري از آن ابعاد هنوز ناشناخته مانده است. جهل نسبت به همين ابعاد موجب شده تا به طور كامل انسان شناخته نشود. تفسيرهاي غلط در مورد علم حضوري يا خودهشياري كه در آن مدرك (ادراك شونده) عين مدرك (ادراك كننده) است و اختيار كه عبارت است از: نظاره و سلطه من بر دو قطب مثبت و منفي كار، نمونه هايي هستند كه نشان مي دهند گاه انسان تلاش مي كند تا اصول و قوانين طبيعت را در مورد فعاليت ها و پديده هاي رواني خود تعميم بدهد و لذا دچار خطا مي شود.

 

2- در تفسير انسان، از يك سو اديان الهي و حكما و اخلاقيون اظهار مي دارند كه انسان موجود باارزشي است و در ذات وي استعدادهاي بسياري نفهته است و از سوي ديگر، تاريخ بشري نشان مي دهد كه گروه كثيري از انسان ها استعدادهاي خود را به فعليت نرسانده اند و در نتيجه از عظمت ها تهي هستند. اين تضاد موجب شده بسياري از اين انديشمندان بر اين اعتقاد شوند كه حتمآ در وجود انسان عامل مجهولي وجود دارد كه سد راه رشد و كمال اوست.

 

اين نوع نقص در انسان - يعني به فعليت نرسيدن استعدادها - نمي تواند دليل ناشناخته ماندن انسان باشد، زيرا سركوب شدن استعدادهاي انساني به خاطر جهل نسبت به آن استعدادها نيست، بلكه بشر از آن مقدار شناختي كه نسبت به خود دارد، بهره برداري صحيح نمي كند. آيا بشر نمي داند كه ظلم و مبارزه با حق بد است؟ يا با آن كه مي داند، دست از ستمگري خود برنمي دارد؟!

 

3- گاه مطلبي غلط به عنوان يك اصل اساسي در فرهنگ ملتي نفوذ مي كند و موجبات تفسير غلط از انسان را فراهم مي آورد. به طور مثال: فرهنگ بردگي در يونان باستان آن چنان نفوذ مي كند كه حتي متفكري مانند ارسطو آن را مي پذيرد و انديشه هايي مبتني بر اصالت بردگي مطرح مي كند.

 

4- تفكيك و تجزيه موجوديت انسان كه مخصوصآ در دوران ما رواج بسيار پيدا كرده، موجب سر در گمي علوم انساني شده است. انديشمنداني كه به تحقيق درباره يكي از ابعاد انساني پرداخته اند، گاه آن چنان در آن بعد غوطه ور شده اند كه كل موجوديت انسان را در همان بعد خلاصه نموده، از تفسير و تبيين صحيح انسان بازمانده اند. البته روش تجزيه اي در شناخت انسان، هم جنبه مثبت دارد و هم جنبه منفي. جنبه مثبت آن، در دقت و تأمل فوق العاده اي است كه در بعد مورد نظر مطرح مي شود. در روش هاي تركيبي، گاه سطحي نگري در بعدي خاص مطرح مي شود كه ما را از شناخت صحيح بازمي دارد.

 

اساسآ تخصص در يك موضوع از عوامل پيشرفت علم است، ولي كساني كه در زمينه علوم انساني به مطالعه مي پردازند، بايد مراقب باشند تا تخصص در يك زمينه خاص، موجب متلاشي شدن وحدت حيات انسان نشود.

 

روش تجزيه اي داراي آثار و نتايج منفي زير است:

اولين اشكال اين روش، قطع روابط واقعيات با يكديگر است. در اين روش، به ارتباط ابعاد وجودي انسان توجه نمي شود و واقعيات انساني گسسته از يكديگر مورد مطالعه قرار مي گيرد.

 

دومين جنبه منفي اين روش نيز اين است كه وحدت شخصيت انساني را ناديده مي گيرد. بنابر اين، هنگامي كه يكي از ابعاد وجودي انسان براي يك متفكر اهميت پيدا مي كند، آگاهانه و يا ناآگاهانه، انسان را با همان بعد تفسير خواهد كرد.

 

از آن هنگام كه بررسي انسان با اين گونه روش تجزيه اي محض رواج پيدا كرده، اين حقيقت اساسي فراموش شده است كه انسان را حداقل با يك محصول تفاعل عناصر شيميايي مقايسه كنند كه پس از جريان تفاعل به وجود مي آيد و مختصات جديدي را به وجود مي آورد كه در تك تك عناصر تركيب كننده وجود نداشته است. مخصوصآ آن محصولات شيميايي كه غيرقابل بازگشت به اجزاء عناصر تركيب كننده خود مي باشند. وحدت حيات و وحدت شخصيت آدمي را اگر با يك محصول تفاعل شيميايي مقايسه كنيم، هم داراي مختصات جديد است و هم غيرقابل بازگشت به اجزاء و عناصر تركيب خود.

تعداد بازدید: ۲۹۵۵

فرم تماس

آدرس:

فلکه دوم صادقیه - بلوار آیت الله کاشانی - خ حسن آباد - کوچه 4 - پلاک 22 - ایران - تهران

کد پستی: 1481843465
مرکز فروش آثار:
ایمیل: info@ostad-jafari.com
تلفن ثابت: +9821 44091042 +9821 44005453
نمابر: +9821 44070200
حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری است
توسعه و پشتیبانی فنی شرکت توسعه همراه افزار ایرانیان