تمدن شناخت: انگاره ها و اصول

ارتباط تمدن ها با یكدیگر

 

در بحث و بررسی تمدن ها این سوال همواره مطرح است كه آیا تمدن ها با یكدیگر ارتباطی دارند یا نه؟ آیا تمدن ها بر یكدیگر تأثیر می گذارند یا نه؟ در این جا سه نظریه مطرح است:

 

الف - همه تمدن ها با یكدیگر در ارتباط می باشند و از یكدیگر تأثیر می پذیرند.

 

ب - هیچ یك از تمدن ها تحت تأثیر دیگری قرار نمی گیرد، زیرا اكثر تمدن ها در نقاط مختلف و با فاصله های زمانی متفاوت به وجود آمده اند.

 

ج - ارتباط و تأثیر و تأثر تمدن ها را، نه به كلی می توان نفی كرد و نه به طور عموم می توان اثبات كرد. آن چه كه در بررسی تمدن ها دیده می شود، تشابهاتی است كه میان تمدن ها وجود داشته است و این تشابه ها نشانگر آن نیست كه حتمآ باید یكی از دیگری به وجود آمده باشد. برای بررسی بیش تر باید به چند نكته زیر توجه كرد:

 

1- اشتراك افراد در حواس و اندیشه و تخیل و خواسته های اصیلی كه مربوط به زندگی و كیفیت مطلوب آن می باشد، سبب وجه اشتراك هایی میان تمدن ها می باشد.

آن چه كه موجب بروز تمدن در یك جامعه و در دوران خاص می باشد، به اضافه مساعدت محیط زیست كه فقط زمینه را می تواند برای به وجود آمدن تمدن آماده كند، ظهور نوابغی كه دارای اندیشه ها و تلاش های مثبت بوده باشند و مسأله بروز احتیاجات حیاتی كه موجب گسترش معلومات و توسعه روابط با طبیعت و انسان های دیگر است نیز بسیار اهمیت دارد.

 

2- همان گونه كه میان فرهنگ های اصیل و فرهنگ های تقلیدی و التقاطی تمایز قایل می شویم، باید میان تمدن های اصیل و تمدن های تقلیدی و التقاطی تفاوت گذارد. تمدن های بیزانس و اسلام از تمدن های اصیل می باشند كه از هیچ تمدن دیگری متأثر نشده اند. این تمدن ها از درون جوامع خود جوشیده و رشد كرده اند.

 

3- باید میان نمودهای عینی تمدن، از قبیل امكانات مادی و رفاهی و ایجاد امنیت حقوقی و رشد و عظمت روحی انسان ها تفكیك قایل شد، زیرا اگر رشد و عظمت روحی انسان ها برای نیل به حیات معقول به عنوان هدف اصلی برای یك تمدن مطرح نشود، آن تمدن هر اندازه هم كه از نمودهای عینی جالب برخوردار باشد، از اصالت برخوردار نخواهد بود.

 

تمدنی كه بر پایه انسان محوری بنا شده باشد، انسان را فدای ابزار و وسایلی خواهد كرد كه با دست خود آن ها ساخته و پرداخته شده است. مثال بارز آن، تمدن غرب است كه با دست انسان ها به وجود آمده و متأسفانه در مسیر نابودی انسان ها قرار گرفته است. تمدنی كه سی ماده به عنوان اعلامیه جهانی حقوق بشر مطرح كرده، اما سی ماده به عنوان شرایط انسان شدن و مواد حیات معقول مطرح نكرده است.

 

اكنون كه ثابت شد نمودهای عینی پیشرفت در ارتباط انسان با طبیعت و باز شدن ابعاد انسانی در فضای طبیعت محض، غیر از تمدن انسان محوری است، می توانیم این نتیجه را بگیریم كه جوامع بشری اگر هم در به وجود آوردن تمدن ها تحت تأثیر یكدیگر قرار می گیرند، ولی در تمدن انسان محوری یا در بعد انسانی تمدن، ارتباط و تأثر تمدن ها از یكدیگر صحیح نیست، زیرا هیچ تمدنی نمی تواند به جامعه ای دیگر دستور به انسان محوری را صادر نماید. انسان محوری بدون تعقل و آزادی و هدف گیری برای به وجود آوردن "حیات معقول" امكان پذیر نیست. مثل ارتباط و تأثیر و تأثر تمدن ها از یكدیگر، مثل دو انسان است كه یكی از آن دو در اوج رشد و كمال انسانی است و دیگری از آن رشد و كمال محروم است. مسلم است اگر انسان رشدیافته بخواهد تأثیر مثبت روی آن انسان محروم بگذارد، نمی تواند این كار را با صرف ارتباط انجام بدهد، بلكه بایستی این فرد محروم، خود درباره ضرورت تعقل و هدف گیری و آزادی بیاندیشد و بجوشد و به راه بیافتد."

این اصل در قرآن كریم به صورت های گوناگون بیان شده كه نمونه ای از آن، چنین است:

 

تِلكَ اُمةٌ قَد خَلَت لَها ما كَسَبَت وَ لَكُم ما كَسبتُم

"آن (گذشتگان) امتی بودند كه گذشتند. آنان مسوول اندوخته های خویشند و شما مسوول اندوخته های خود." (بقره/134)

 

خلاصه، تمدن ها از جهت نمودهای عینی می توانند از یكدیگر تأثیر بپذیرند، اما از بعد انسان محوری قابل تقلید از یكدیگر نیستند. آن چه را كه می توان از یك تمدن انسان محوری پذیرفت، تجربه ها و اصول و قوانین مثبت آن هاست، نظیر رفتار عادلانه افراد با یكدیگر، برخورداری مردم از آزادی معقول، اقتصاد سالم، حاكمیت ارزش های انسانی و ...

تعداد بازدید: ۵۶۸۸

فرم تماس

آدرس:

فلکه دوم صادقیه - بلوار آیت الله کاشانی - خ حسن آباد - کوچه 4 - پلاک 22 - ایران - تهران

کد پستی: 1481843465
مرکز فروش آثار:
ایمیل: info@ostad-jafari.com
تلفن ثابت: +9821 44091042 +9821 44005453
نمابر: +9821 44070200
حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری است
توسعه و پشتیبانی فنی شرکت توسعه همراه افزار ایرانیان